Watervoetafdruk en de wereld

Hoewel waterverbruik bij uitstek regionaal of plaatselijk verankerd is, zorgt ons globale handelssysteem ervoor dat er (onzichtbare) waterstromen ontstaan tussen landen en regio's. Zo komt het dat we in Europa mee aan de oorzaak liggen van waterproblemen in bijv. Peru, waar waterintensieve asperges worden geteeld uitsluitend voor export.

Verstoring van de natuurlijke waterkringloop

In de natuurlijke waterkringloop stapelt water zich op in de vorm van wolken, valt het als neerslag op de aarde om vervolgens opnieuw te verdampen. Deze kringloop kan worden verstoord. Soms gebeurt dat door natuurlijke fenomenen, maar steeds vaker is de mens de oorzaak van verstoring. Verstoring treedt bijv. op bij de bouw van stuwdammen of door irrigatie. De mogelijke gevolgen van een verstoring van de waterhuishouding zijn verdroging en overstroming. En dat heeft dan weer vergaande gevolgen op ecosystemen en de bevolking daar. Ook bij de grootschalige teelt van exportproducten wordt de waterhuishouding vaak verstoord.

Zoetwatersystemen wereldwijd onder druk

Wereldwijd staan zoetwaterecosystemen onder druk. Een aantal grote rivieren zoals de Colorado in Noord-Amerika, de Gele Rivier in China, de Nijl in Egypte en de Indus in Pakistan bereiken in het droge seizoen de zee niet meer, omdat er massaal water wordt uitgepompt. Ook meren (die 87% van het oppervlaktewater bevatten) drogen uit. Het Tsjaadmeer in Afrika is gekrompen tot 5% van zijn omvang, het Chapalameer in Mexico verloor 80% van zijn watervoorraad. (bron IPS, 2007, wereldwaterweek Stockholm). Dit heeft uiteraard gevolgen voor de plaatselijke ecosystemen en de plaatselijke bevolking.
Het International Water Management Institute berekende dat 1,2 miljard mensen in gebieden met een tekort aan water leven. Dit zijn gebieden waar de watervoorraad (bijna) is uitgeput.
Ook in Europa kampen steeds meer regio’s met waterproblemen. Zelfs in Vlaanderen met zijn relatief vochtig klimaat is de druk op de watervoorraden erg groot. Door de hoge bevolkingsdichtheid, de intensieve landbouw en de hoge graad van industrialisatie verbruiken we veel water en krijgen de grondwaterlagen te weinig kans om aangevuld te worden met nieuw (regen)water. Er wordt in dat geval gezegd dat de waterbalans uit evenwicht is. We spreken dan van waterschaarste.

Het is belangrijk voor overheden, bedrijven en consumenten om bewuster om te gaan met producten die men ontgint of oogst in waterarme gebieden. Het is duidelijk dat meer onderzoek nodig is naar de relatie tussen de natuurlijke omgeving en de (over)productie van bijv. exportteelten of dat overheden nadenken over een waterbeleid dat ook het virtuele waterverbruik in rekening brengt.